ارزش رجحانی عبارت از انتخاب گونه های در دسترس در چرای آزاد توسط دام می باشد. این مطالعه در مراتع نیمه استپی دامنه کوه های انجدان اراک واقع در 35 کیلومتری شرق اراک، انجام شد. مراتع انجدان یکی از مراکز مهم دامداری در استان مرکزی به ویژه شهرستان اراک می باشد که تحت چرای شدید دام قرار گرفته و به همین سبب روز به روز مراتع منطقه فقیرتر می گردد و گونه های مرتعی خوشخوراک و با ارزش در معرض خطر و نابودی قرار دارند. خاک منطقه لومی و با درصد سنگ و سنگریزه بالا و متوسط بارندگی منطقه حدود 350 میلی متر در سال می باشد. این تحقیق به منظور تعیین ارزش رجحانی گونه های گیاهی با اهمیت مراتع منطقه توسط دام (گوسفند) صورت گرفت تا در طرحهای مرتع داری از گونه های خوشخوراک حمایت شود. بررسی ترجیح چرایی گونه ها توسط دام از طریق (مشاهده مستقیم) زمان صرف شده برای چرای گونه ها در طول فصل چرا و حضور دام به مدت 3 ماه (اردیبهشت، خرداد و تیر ماه) در طی 3 سال انجام شد. سپس داده های بدست آمده در هر سال به کمک نرم افزار SAS در محیط طرح آزمایشی بلوک های کامل تصادفی مورد تجزیه تحلیل قرار گرفت و مقایسه میانگین ارزش رجحانی و گروه بندی آنها با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن انجام شد. نتایج نشان داد که ارزش رجحانی بین گونه ها در ماه های فصل چرا (اردیبهشت، خرداد و تیر) و در کل فصل چرا اختلاف معنی داری در سطح 1 درصد (P<0.01) وجود دارد. در کل، گندمیان و پهن برگهای یکساله Annual grass & forbs دارای بیشترین ارزش رجحانی می باشد و بعد لاشبرگ گیاهان (Litters) در رتبه دوم قرار گرفته و بعد از آن گونه های Bromus tomentelus، Artemisia aucheri و Buffonia kcoelzii به ترتیب در رتبه های بعدی از لحاظ ارزش رجحانی قرار دارد.

ارزش رجحانی 4 گونه مرتعی مناطق نیمه استپی ایران شامل Poa bulbosa، Bromus tomentellus،Stachys inflata  و Noaea mucronata به روش تجزیه واریانس یک طرفه با پنج تکرار طی سه مرحله رویشی، گلدهی و بذردهی در سه منطقه چشمه انجیر، کرسنک و جاشلوبار از مراتع نیمه استپی کشور مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که ارزش رجحانی گونه های یاد شده بین مناطق مورد بررسی و همچنین بین گونه ها اختلاف معنی داری (p<0.01) داشت، اما بین مراحل مختلف رشد اختلاف معنی داری مشاهده نگردید. وجود اثرهای متقابل معنی دار در اثرهای متقابل منطقه × گونه، گونه × مرحله رویشی و گونه × مرحله رویشی × منطقه بیانگر وجود تنوع قابل ملاحظه ای در ساختار داده ها بود. مقایسه میانگین گونه ها به روش دانکن (p<0.05) نشان داد که گونه های Poa bulbosa و Bromus tomentellus بیشترین ارزش رجحانی و گونه های Stachys inflata وNoaea mucronata  کمترین ارزش رجحانی را داشتند. با مقایسه ارزش رجحانی گونه ها در این سه سایت مشخص شد که گونه Poa bulbosa در سایت چشمه انجیر دارای بیشترین ارزش رجحانی می باشد و کمترین ارزش رجحانی مربوط به گونهStachys inflata  در سایت کرسنک می باشد. دلیل این امر ترکیب گونه ای متفاوت در سایتها و شرایط اقلیمی متفاوت می باشد. به طورکلی نتایج بدست آمده از این تحقیق نشان داد که تغییرات ارزش رجحانی گونه Poa bulbosa در ماههای مختلف اختلاف محسوسی نداشت.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

عوامل محیطی از جمله بارندگی از فاکتورهایی است که بر روی خوشخوراکی گیاهان و به تبع آن بر روی ارزش رجحانی آنها برای دام اثر می گذارد. در این تحقیق ارزش رجحانی گونه های مهم مرتعی در تغذیه گوسفند در مراتع قشلاقی سرخس با استفاده از روش زمان سنجی (فیلم برداری) اندازه گیری گردید. این طرح از سال 86 تا 89 برای 2 ماه اول فصل رویش (اسفند و فروردین) اجرا شد. نتایج نشان داد که گونههای Artemisia diffiusa، Carex physioides و Poa bulbosa به طور مشترک در تمام چهار سال مورد استفاده قرار گرفته و از گونه های خوشخوراک بوده اند. ارزش رجحانی گونه ها نیز در سال های خشکسالی و ترسالی با هم تفاوت داشت. همچنین در بررسی ارتباط بارندگی پیشین با درصد چرا از هر گونه در هر ماه، در رابطه با گونه Poa bulbosa، بارندگی های ماه های قبل همبستگی بالایی با درصد زمان چرای این گونه دارد. همچنین بین درصد زمان استفاده از گونه physioides Carex در اسفند ماه و بارندگی های پاییز، بهمن و مجموع بهمن و اسفند ارتباط معنی داری وجود دارد. درصد زمان استفاده از گونه Artemisia diffusa در اسفند ماه با بارندگی های دی، مجموع پاییز و دی، مجموع پاییز و دی و بهمن همبستگی معنی داری دارد. مطالعه حاضر با هدف تعیین ارزش رجحانی فصلی و سالانه گیاهان علوفه ای و در دسترس بودن فصلی گیاهان با توجه به نوسانات بارندگی در مراتع سرخس انجام شد.

حفظ و نگهداری از مراتع نیازمند فنون مدیریت علمی است. شناخت واکنش های گیاهان به چرا و رفتار دام ها هنگام چرا از عوامل مدیریت بهینه و پایدار مراتع است. برای مدیریت بهینه مراتع کوهستانی، پژوهشی در چراگاه گردنه لاوش انجام شد. این مرتع در منطقه حفاظت شده البرز مرکزی، واقع شده است، و توسط گاو دورگ بومی تعلیف می شود. شاخص های پوشش گیاهی در طی سال های 1397تا 1398 با 30 پلات 1 در 1 متر، در 3 نوار ترانسکت موازی با طول 100 متر و فاصله 50 متر از یکدیگر، در عرصه قرق و عرصه تحت تعلیف دام اندازه گیری شد. نتایج نشان داد مقدار مصرف علوفه گاوها، تقریبا دو برابر ظرفیت مرتع بود. ارزش رجحانی اکثر گونه های مورد مطالعه به روش مصرف علوفه ای، بین32 تا 35 درصد ارزیابی شد. طبقه خوشخوراکی و درصد زمان چرای گونه ها به روش زمان سنجی با استفاده از دوربین فیلم برداری تعیین شد. پراکنش و درصد پوشش در ماه آخر فصل چرا بر مدت زمان تعلیف از گونه موثر بود. گاوهای دورگ این مرتع اشتیاق یکسان برای تعلیف اغلب گونه ها داشتند. به جز سه گونه از گندمیان، Bromus tomentellus، Alopecurus textilis و Hordeum brevisubulatum که در مرحله رشد رویشی خوشخوراک تر بودند. مدیر مرتع برای محاسبه میانگین وزنی درصد ارزش رجحانی هر تیپ گیاهی، دامنه ای از انتخاب تصمیم گیری درباره هر یک از شاخص های تولید گونه های گیاهی، درصد پوشش و تراکم را با توجه به نوع تیپ پوشش گیاهی، اهمیت نقش هر گونه گیاهی و سایر شرایط محیطی را دارد.

به منظور بررسی ارزش رجحانی گیاهان، این مطالعه در مرتع تیل آباد در استان گلستان اجرا شد. ارزش رجحانی، ترجیح دام در خوردن یک گیاه نسبت به گیاهان دیگر است، با این وصف که دام به صورت آزاد قادر به انتخاب گیاهان برای چرا باشد. برای تعیین ارزش رجحانی در این منطقه از دو روش زمان سنجی و تولید و مصرف گونه های گیاهی استفاده شد. نتایج تجزیه واریانس ارزش رجحانی در روش زمان سنجی (استفاده از دوربین فیلمبرداری) نشان داد که تفاوت معنی داری از نظر مدت زمان مصرف علوفه بین گونه ها وجود دارد. بطوری که گونه Artemisia sieberi در رتبه اول و گونه Poa bulbosa و یکساله ها در رتبه دوم قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس درصد بهره برداری گونه ها نیز نشان دهنده تفاوت معنی دار بین گونه هاست. گونه های Poa bulbosa و یکساله ها بالاترین درصد مصرف را داشتند و در رتبه اول بودند و سایر گونه ها در رتبه های بعدی قرار گرفتند. در این میان گونه های Artemisia sieberi،Festuca ovina و Stipa barbata از رجحان متوسط برخوردار بودند اما گونه های Poa bulbosa و یکساله ها، نسبتا خوشخوراک بودند. بطور کلی مشاهدات نشان داد که تراکم، فراوانی و در دسترس بودن گونه ها از جمله عوامل موثر بر ارزش رجحانی گیاهان بوده است. به طوری که در هر دو روش گونه های Artemisia sieberi، Poa bulbosa، و یکساله ها بیشتر از سایر گونه ها مورد استفاده دام قرار گرفتند.

توجه به کیفیت و کمیت گیاهان علوفه ای، خوشخوراکی و ارزش رجحانی گونه ها، میزان برداشت از گونه، از جمله اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت صحیح چرای دام در مرتع است. در این تحقیق ارزش رجحانی سه گونه Artemisiasieberi، Stipaarabica و Scariolaorientalis شاخص مراتع استپی کشور، در استان های کرمان، یزد و اصفهان مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا تیپ گیاهی درسایت های نمونه مشخص، سپس فهرست فلورستیک منطقه تهیه گردید. بررسی ها در بهار و تابستان صورت گرفت. جهت تعیین ارزش رجحانی گونه ها از شاخص انتخاب گونه استفاده شد. در نمونه برداری پوشش گیاهی از روش نمونه گیری تصادفی با قاب یک متر مربعی استفاده شد. مقایسه ارزش رجحانی گونه ها در زمان ها و مکان های مختلف آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی به کار گرفته شد. بررسی ارزش رجحانی نشان داد بین گونه های گیاهی و سایت های مورد مطالعه در سطح 5 درصد اختلاف معنی دار وجود دارد ولی بین ماه های مختلف اختلاف معنی داری وجود ندارد. همچنین اثر متقابل گونه و مرحله چرا در این طرح معنی دار نشد. همچنین ارزش رجحانی گونه Artemisiasieberi و Stipaarabica مورد چرای گوسفند در ماه های مختلف با یکدیگر متفاوت بودند. گونه Artemisiasieberi در سایت ندوشن بیشترین ارزش رجحانی را به خود اختصاص داده است. نتایج مطالعات ارزش رجحانی در سه سایت استپی نشان داد که در سایت سه (Soh) گونه های گیاهی از ارزش رجحانی بالاتری نسبت به سایت های ندوشن و دهنو برخوردار هستند. اقلیم، خاک و تفاوت در عوامل زیستگاهی از عوامل موثر در خوشخوراکی محسوب می شوند که سبب تغییرات چشم گیری در میزان خوش خوراکی گیاهان مرتعی و حتی یک گیاه خاص از مکانی به مکان دیگر شده اند.

در این بررسی، ارجحیت چرای دام بر روی گونه های مهم مورد استفاده دام در مراتع روستای انجدان طی مدت 2 سال (85-1384) مطالعه شد. برای تعیین ارزش رجحانی از روش زمان سنجی در طی ماههای چرای دام استفاده شد و فاکتورهای موثر در ارزش رجحانی شامل خصوصیات مرفولوژیکی، فنولوژیکی و شیمیایی (کربوهیدراتها، همی سلولز، پروتئین و ...) گونه ها مورد بررسی قرار گرفت. مقایسه داده های روش زمان سنجی و ویژگیهای ظاهری گیاهان و کیفیت علوفه نشان داد که گیاهان خوشخوراکی نظیر Br.tomentellus،As.glomerata ،Bu.cf.koelzii  و گراسهای یکساله در اوایل فصل چرا به شدت مورد استفاده دام ها قرار گرفته و در طول دوره چرای دام، گونه های Ar.aucheri, Br.tomentellus ،Bu. cf.koelzii  وAs.glomerata  به ترتیب با 74، 43، 59 و 56 درصد میزان بهره برداری، مورد استفاده دام ها قرار گرفتند. تجزیه و تحلیل داده های حاصل از آزمایشهای کیفیت علوفه نشان داد که میزان همبستگی مثبت رطوبت، پروتئین و قندهای محلول به ترتیب برابر 74، 51 و 34 درصد بهره برداری، بیشتر از سایر متغیرها می باشد. بررسی معادله رگرسیون نیز نشان داد که میزان رطوبت، پروتئین و قند محلول هر یک به تنهایی به ترتیب 56، 21 و 10 درصد در مدل مزبور سهم دارند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.